Thôn Văn La, xã Lương Ninh có 545 hộ, với 2.020 nhân khẩu phân bố dọc tuyến Quốc lộ 1A. Nơi đây là vùng đất sơn thủy hữu tình. Trước mặt làng là dòng Nhật Lệ hiền hòa, thơ mộng. Làng Văn La năm trên một vùng gò đồi nên các cụ xưa thường gọi là “Văn La long đáo địa” có nghĩa là rồng bay lên trên đất Văn La. Sau lưng làng tựa dãy Trường Sơn hùng vĩ xanh ngút ngàn và cánh đồng lúa trãi rộng. Văn La còn được vinh danh là vùng đất “Địa linh nhân kiệt” với “Trai phò mã, gái hậu cung”, “Văn La song hiệp biện”... Người Văn La cần cù trong lao động, sản xuất, dũng cảm, kiên cường trong chiến đấu. Địa đạo Văn La được Nhà nước công nhận di tích lịch sử đã minh chứng cho ý chí, tinh thần chống giặc ngoại xâm giữ nước, giữ làng của người dân nơi đây.

Văn La cũng là làng văn vật mang đậm nét văn hóa tâm linh của đình thờ, chùa chiền, miếu mạo. Những lễ hội được tổ chức hoành tráng vào mùa xuân ở Văn La như Lễ cầu phúc, cầu mùa, giẫy mã làng .... Ngày nay, trong dòng chảy của các hoạt động lễ hội đầu xuân, làng Văn La đã duy trì, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc với những nét đẹp truyền thống của Lễ hội rằm tháng Giêng đã được người dân trong làng duy trì từ hơn 20 năm nay.

Cùng về mở hội làng Văn, chúng ta mới cảm nhận hết được không gian lễ hội đầu xuân của một làng quê nông thôn; cảm nhận được không khí trang nghiêm của các nghi lễ và không khí sôi nổi, hào hứng của phần hội. Từ trước tết nguyên đán Kỷ Hợi, nhà nhà đồng loạt treo cờ Tổ quốc; ban đêm điện sáng trưng trên các trục đường làng, ngõ xóm. Nhà văn hóa, đình thờ làng được trang hoàng rực rỡ cờ lễ hội, cờ Tổ quốc, khẩu hiệu, pa nô, ap phích và tấp nập người đến cùng với ban điều hành thôn chuẩn bị lễ hội.

Lễ hội Rằm tháng giêng ở Văn La được tổ chức trong 2 ngày 14 và 15 tháng Giêng. Lễ hội gồm các hoạt động thể dục, thể thao, hội diễn văn nghệ trong phần hội, phần lễ được tổ chức tôn nghiêm vào sáng 15 âm lịch tại đình thờ làng. Lễ có âm nhạc, trống, chiên, đọc khánh chúc ... Làng cử một cụ cao niên làm chủ lễ, hai phó chủ lễ, bốn người đông xướng, tây xướng, hai nội tán, mười người chấp sự. Người được đứng chủ tế là vinh dự thực hiện trọng trách trước thần linh, người phó chủ tế giúp chủ tế trong nghi lễ cúng thần linh đứng trước bàn thờ ở gian phụ. Đông xướng và tây xướng thực hiện các nghi thức tuần tự trong lễ tế. Chấp sự là những người đứng hai bên lo việc dâng hương, chước tữu, điểm trà, chuyển chúc thư ... Nghi thức hành lễ được thực hiện tuần tự theo bốn phần: Nghinh thần, sơ hiến lễ, á hiến lễ và chung hiến lễ.

Các bài chúc văn tế đều được viết trên giấy màu khổ rộng, được cách tân với nội dung biểu hiện sự ước muốn, lòng thành kính của dân làng với các bậc tiền nhân, tiền bối đã khai khẩn, khai canh lập ra làng xã, lòng hướng về các bậc thần linh đã phù hộ cho dân làng bình yên, thịnh trị, con cháu học hành đỗ đạt, tấn tài tấn lộc. Sau phần lễ tế, lần lượt các dòng họ trong làng, các tổ chức, ban ngành và toàn thể Nhân dân tiến hành dâng hương. Sau phần lễ được thực hiện trang nghiêm, phần hội được tiếp tục với phần thi đấu bóng chuyền nam nữ và các trò chơi dân gian như chọi gà, cờ tướng, kéo co, làm bánh vv... Lễ hội đã tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho dân làng trong những ngày đầu xuân.

“Ly hương bất ly tổ”, người Văn La dẫu ở nơi đâu, vào dịp đầu xuân đều hướng về làng để được ngắm nhìn cây đa, giếng Làng, giếng Hang quen thuộc, được thắp nén tâm nhang lên bàn thờ ông bà, tổ tiên với tấm lòng thành kính và được đắm mình không không gian lễ hội rằm tháng Giêng của làng.

Ngọc Khang-Hoàng Quyết