Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại các thôn, quy mô dân cư, địa bàn và phương thức hoạt động ở cơ sở trên địa bàn xã Quảng Ninh có nhiều thay đổi. Trong bối cảnh đó, hoạt động tự quản của các thôn và cộng đồng dân cư tiếp tục được phát huy, góp phần củng cố khối đại đoàn kết, thực hiện dân chủ ở cơ sở, giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường và giải quyết nhiều vấn đề ngay từ địa bàn dân cư.

Xã Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Quán Hàu, xã Võ Ninh, xã Vĩnh Ninh và xã Hàm Ninh. Sau sắp xếp, xã có diện tích tự nhiên khoảng 100,27 km², dân số 36.081 người, với 8.936 hộ gia đình.

Trước khi thực hiện sắp xếp, xã Quảng Ninh có 29 thôn. Sau khi sắp xếp, tổ chức lại, hiện nay xã có 14 thôn. Việc tổ chức lại các thôn được thực hiện trên cơ sở xem xét các tiêu chí về quy mô dân số, diện tích, điều kiện địa lý, lịch sử hình thành, phong tục, tập quán, sự tương đồng về kinh tế - xã hội và nguyện vọng của Nhân dân. Theo phương án đã được triển khai, số lượng thôn giảm 15 thôn, tương ứng giảm 51,72% so với trước khi sắp xếp.

Việc giảm số lượng thôn góp phần tinh gọn đầu mối, giảm phân tán nguồn lực và tạo điều kiện tổ chức hoạt động cộng đồng ở quy mô phù hợp hơn. Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu mới trong việc củng cố sự gắn kết giữa các khu dân cư vốn có lịch sử, tên gọi, phong tục, tập quán và truyền thống riêng.

Thực tế lấy ý kiến Nhân dân về sắp xếp thôn cho thấy người dân quan tâm đến tên gọi thôn, truyền thống lịch sử, địa điểm sinh hoạt cộng đồng, sự thuận tiện trong hội họp và quyền tham gia các công việc chung. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành cộng đồng dân cư mới sau sắp xếp.

Hoạt động tự quản ở các thôn được triển khai trên cơ sở phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư. Trong đó, Chi bộ thôn giữ vai trò lãnh đạo, định hướng; Trưởng thôn là đầu mối tổ chức thực hiện; Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội làm công tác tuyên truyền, vận động, tập hợp Nhân dân.

Cùng với đó, các tổ hòa giải, tổ tự quản, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, người có uy tín và những cá nhân tích cực trực tiếp tham gia giải quyết các công việc chung của cộng đồng.

Trong quá trình hoạt động, nhiều công việc được người dân bàn bạc, thống nhất và tổ chức thực hiện trên tinh thần dân chủ, tự nguyện, công khai. Đặc biệt, những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống cộng đồng như vệ sinh môi trường, chỉnh trang khu dân cư, xây dựng cảnh quan, giữ gìn an ninh trật tự, hỗ trợ hộ khó khăn, khuyến học, xây dựng đời sống văn hóa, phòng cháy chữa cháy... đã thu hút sự tham gia của người dân.

Qua thực tế cho thấy, những công việc thiết thực, gắn trực tiếp với quyền lợi và đời sống của cộng đồng thường nhận được sự hưởng ứng tích cực của Nhân dân. Việc lấy ý kiến Nhân dân trong quá trình sắp xếp thôn cũng cho thấy khi được cung cấp thông tin đầy đủ và tổ chức đúng phương pháp, người dân có tinh thần trách nhiệm và mức độ tham gia cao.

Sau sắp xếp, quy mô nhiều thôn lớn hơn, địa bàn rộng hơn và số hộ dân tăng lên. Điều này tạo ra những yêu cầu mới đối với việc tổ chức hội nghị cộng đồng, họp dân, lấy ý kiến và duy trì sự kết nối giữa các khu dân cư.

Để bảo đảm quyền tham gia của người dân, các thôn cần tiếp tục đổi mới phương thức tổ chức theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế. Khi cần thiết có thể tổ chức họp theo cụm dân cư, kết hợp họp trực tiếp với phát phiếu, niêm yết công khai và thông tin qua các nhóm cộng đồng; đồng thời tăng cường vận động trực tiếp đối với những trường hợp chưa tham gia.

Cùng với phương thức trực tiếp, chuyển đổi số đang tạo thêm kênh thông tin thuận lợi cho cộng đồng. Các nhóm thông tin trên nền tảng số có thể hỗ trợ chuyển tải nhanh thông báo, lịch họp, nội dung tuyên truyền và tiếp nhận phản ánh của người dân.

Tuy nhiên, ứng dụng công nghệ số phải được thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu dân cư. Đối với người cao tuổi hoặc người ít sử dụng thiết bị số, phương thức tuyên truyền trực tiếp vẫn giữ vai trò quan trọng. Công cụ số là phương tiện hỗ trợ và không thay thế các hình thức dân chủ trực tiếp theo quy định.

Trên địa bàn xã Quảng Ninh, các mô hình tự quản ở cộng đồng dân cư được hình thành khá đa dạng, gắn với nhu cầu thực tế của từng khu dân cư, tập trung vào các lĩnh vực như an ninh, trật tự; hòa giải ở cơ sở; phòng cháy, chữa cháy; vệ sinh môi trường và tương trợ cộng đồng.

Các mô hình đã góp phần phát huy vai trò, trách nhiệm và sự tham gia của Nhân dân trong giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở; hỗ trợ tuyên truyền, vận động; giữ gìn an ninh trật tự, vệ sinh môi trường; tăng cường đoàn kết, tương trợ và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Sau sắp xếp thôn, việc rà soát các mô hình tự quản càng trở nên cần thiết. Những mô hình đang hoạt động hiệu quả cần được củng cố, duy trì và nhân rộng phù hợp; đồng thời điều chỉnh, sắp xếp những mô hình có nội dung tương đồng, chồng chéo hoặc không còn phù hợp với điều kiện thực tế.

Mô hình tự quản muốn hoạt động bền vững cần xuất phát từ một vấn đề cụ thể mà cộng đồng cùng quan tâm, có mục tiêu rõ ràng, phạm vi hoạt động phù hợp, thành viên tham gia trên tinh thần tự nguyện và có kết quả cụ thể. Những mô hình chỉ hoạt động theo phong trào hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào hỗ trợ bên ngoài cần được đánh giá, điều chỉnh.

Thời gian tới, xã Quảng Ninh tiếp tục rà soát toàn diện hoạt động của 14 thôn; chuẩn hóa việc phân loại nhiệm vụ; kiện toàn các mô hình tự quản; nâng cao năng lực đội ngũ nòng cốt ở cơ sở; tăng cường công khai, giám sát và ứng dụng công nghệ; đồng thời quan tâm điều kiện cơ sở vật chất và nguồn lực phục vụ hoạt động cộng đồng.

Mỗi thôn được định hướng lựa chọn những vấn đề trọng tâm để cộng đồng cùng cam kết thực hiện, như xây dựng tuyến đường xanh - sạch - đẹp, khu dân cư an toàn, tổ hòa giải hiệu quả, khu dân cư không có rác thải tồn lưu hoặc nhóm tương trợ hộ khó khăn. Cùng với đó, khuyến khích xây dựng các nhóm thông tin cộng đồng, phát huy vai trò của lực lượng nòng cốt ở cơ sở trong kết nối, tuyên truyền và tiếp nhận phản ánh của người dân.

Đặc biệt, việc huy động nguồn lực trong cộng đồng phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, đúng mục đích và có sự giám sát của Nhân dân. Những sáng kiến thiết thực cần được khuyến khích, hỗ trợ và nhân rộng phù hợp; những mô hình không còn hoạt động, trùng lặp hoặc không còn nhu cầu cần được sắp xếp, kết thúc.

Sau sắp xếp, xây dựng cộng đồng dân cư không chỉ là việc điều chỉnh địa giới, tổ chức hay số lượng thôn, mà quan trọng hơn là xây dựng sự đồng thuận, gắn kết và trách nhiệm chung trong Nhân dân. Khi người dân thực sự được tham gia bàn bạc, quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát những công việc thuộc phạm vi của mình, hoạt động tự quản sẽ trở thành nguồn lực quan trọng góp phần xây dựng xã Quảng Ninh ngày càng dân chủ, đoàn kết, văn minh; chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân ngày càng hiệu quả.

Đức Phùng