Trở lại lịch sử, Quảng Bình trong những năm 1980 có hàng ngàn lượt con em lên đường làm người lính Hải quân nhân dân Việt Nam, đa số đều đăng ký tòng quân lên đường ra Trường Sa. Đợt tuyển quân năm 1988 có hơn 300 con em từ các làng quê được vào Vùng C Hải quân làm nhiệm vụ, đa số họ lên tàu ra với Trường Sa.

Trận chiến giữ đảo Gạc Ma ngày 14/3/1988 ghi lại trong sử sách 64 anh hùng liệt sĩ. Trong số đó, tỉnh Quảng Bình có số người lính ngã xuống nhiều nhất với 13 người. Trận chiến giữ gìn biển đảo ngày đó có 2 người được phong tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân đều là người quê Quảng Bình gồm anh hùng Trần Văn Phương ở xã Quảng Phúc, huyện Quảng Trạch và anh hùng Nguyễn Văn Lanh ở xã Vạn Ninh, huyên Quảng Ninh, nay anh Nguyễn Văn Lanh vẫn còn sống.

Lịch sử của lực lượng Hải quân Nhân dân Việt Nam chép về anh hùng Nguyễn Văn Lanh như sau: “Sáng ngày 14/3/1988, đồng chí Nguyễn Văn Lanh trong khi cùng đơn vị vận chuyển vật liệu từ tàu HQ-604 lên đảo thì tàu địch đến bao vây, uy hiếp. Tình thế rất căng thẳng. Khi địch đổ quân xuống đảo, ép bộ đội, giật cờ của ta hòng chiếm đảo, theo lệnh của đồng chí Trần Đức Thông, chỉ huy cụm đảo: “Đồng chí nào biết bơi thì bơi ngay vào đảo hỗ trợ cho các đồng chí trên đảo bảo vệ cờ”. Nguyễn Văn Lanh cùng 11 anh em khác nhảy ngay xuống biển và bơi vào đảo. Khi đó trên đảo, địch đã nổ súng, đồng chí Trần Văn Phương, người giữ cờ đã hy sinh.

Đồng chí Nguyễn Văn Lanh đã xông đến, bảo vệ cờ, mặt giáp mặt với kẻ thù, đồng chí vẫn bình tĩnh dũng cảm và kiên cường đấu tranh với địch. Khi địch tiến đến giằng cờ, Nguyễn Văn Lanh kiên quyết giữ lại, đôi bên giằng co, địch nhổ xà beng đánh, Lanh né người tránh được. Địch dùng lê đâm, đồng chí tránh nhưng bị sạt qua bả vai. Khi thấy tên sĩ quan địch dùng súng ngắn định bắn, bằng một động tác bất ngờ, Nguyễn Văn Lanh đánh bật khẩu súng trong tay hắn. Địch bên ngoài điên cuồng nổ súng, đồng chí bị thương vào bả vai. Một tên xông tới dí lưỡi lê vào bụng Lanh hăm dọa, bắt hạ cờ. Đồng chí kiên quyết gạt lê ra thì tên địch nổ súng, đạn xuyên qua bả vai trái làm đồng chí mất đà, ngã nhào xuống nước. Đồng đội đã vào tiếp cứu và tiếp tục giương cao cờ Tổ quốc, khẳng định chủ quyền của ta trước mặt kẻ thù. Khi địch rút, Nguyễn Văn Lanh được đồng đội tìm kiếm và đưa ra tàu HQ-505 cấp cứu, sau đó được đưa về tuyến sau điều trị.

Với tinh thần chiến đấu dũng cảm, đồng chí Nguyễn Văn Lanh đã được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng chí Nguyễn Văn Lanh đã nêu cao tấm gương sáng về tinh thần dũng cảm kiên quyết chiến đấu mặt giáp mặt kẻ thù và đã chiến thắng, góp phần giữ vững chủ quyền của Tổ quốc trên đảo Gạc Ma. Đồng chí Nguyễn Văn Lanh được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng nhất, 3 bằng khen và giấy khen. Ngày 13/12/1989, đồng chí Nguyễn Văn Lanh được Chủ tịch Hội đồng Nhà nước nước CHXHCN Việt Nam tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Trong không khí thiêng liêng khi cả nước hướng về ngày kỷ niệm trận chiến lịch sử 14/3, chúng ta nghiêng mình, thành kính thắp nén tâm nhang tri ân những cán bộ, chiến sĩ Gạc Ma đã anh dũng hy sinh, hiến dâng tuổi thanh xuân của mình cho sự nghiệp đấu tranh gìn giữ chủ quyền biển đảm thiêng liêng của Tổ Quốc.

Ngọc Khang